PL EN


Preferences help
enabled [disable] Abstract
Number of results
2014 | 69 | 1 |
Article title

Monitoring transportu fluwialnego w małych zlewniach wyżynnych – metody i wstępne wyniki

Content
Title variants
Languages of publication
EN
Abstracts
EN
There is no abstract available for this language
PL
W 2011 roku uruchomiono na Wyżnie Lubelskiej i Roztoczu monitoring hydro-meteorologiczny i geomorfologiczny w 7 zlewniach niskiej rangi hydrologicznej (ryc. 1), w ramach projektu NCN, pt.: „Predykcja gwałtownych ulew i modelowanie matematyczne ich skutków środowiskowych i społeczno-ekonomicznych” (nr NN/306571640). Pomiary transportu fluwialnego wykonuje się w 12 reprezentatywnych przekrojach poprzecznych rzek i potoków okresowych (ryc. 1). W pracy przedstawiono wstępne wyniki otrzymane dla okresu maj–październik 2011 roku dla dwóch zlewni (Świerszcza i Kryniczanki) położonych na Roztoczu. W analizowanym dość ciepłym i suchym okresie zarejestrowano 87 dni z opadem > 0,1 mm, a maksymalny opad dobowy nie przekroczył 40 mm (ryc. 2). Odpływ całkowity ze zlewni Świerszcza wahał się od 6,4 mm do 104,5 mm, co stanowiło 1,8 % całkowitej sumy opadów. Średni odpływ ze zlewni Kryniczanki osiągnął 10,4 mm (ok. 2,2% całkowitej sumy opadów). Skrajne wielkości dobowe przepływu w Świerszczu zmieniały się od 0,135 m3·s-1 do 0,498 m3·s-1 (ryc. 3). Najwyższe przepływy miesięczne przypadały na sierpień (0,235 m3·s-1), najniższe na wrzesień (0,153 m3·s-1). W Kryniczance skrajne wielkości dobowe przepływu zmieniały się od 0,013 do 1,52 m3·s-1, natomiast najwyższe przepływy zanotowano w lipcu, a najniższe w czerwcu i październiku (ryc. 3). Średnie miesięczne wielkości mineralizacji całkowitej były mało zmienne, zarówno dla Kryniczanki (231–287 mg∙dm-3), jak i Świerszcza (137–177 mg∙dm-3). Najmniej roztworów odprowadzanych było w czerwcu (Kryniczanka – 38,7 t, Świerszcz – 70,1 t), najwięcej w lipcu (Kryniczanka – 236 t) lub październiku (Świerszcz – 99 t), a całkowity odpływ materiału ze zlewni osiągnął 591 t (Kryniczanka) i 470 t (Świerszcz). Udział materiału rozpuszczonego w całkowitym transporcie rzeczym był bardzo wysoki (do 99.7%), a materiału dennego niewielki (< 1%). Wskaźniki denudacji jednostkowej w okresie maj–październik 2011 roku wahały się od 0,6 do 3,5 t·km-2 dla zlewni Kryniczanki oraz od 1,7 do 2,2 t·km-2 dla zlewni Świerszcza. Średnie wskaźniki denudacji chemicznej osiągnęły 1,5 t·km-2 dla Kryniczanki i 0,19 t·km-2 dla Świerszcza. Średnie wskaźniki denudacji mechanicznej dochodziły do 0,019 t·km-2 dla Kryniczanki i 0,072 t·km-2 dla Świerszcza. Otrzymane wskaźniki denudacji nie odbiegają od średnich z wielolecia. Zróżnicowanie transportu fluwialnego w analizowanych zlewniach było uzależnione od wielkości i rozkładu odpływu oraz pokrycia terenu. Otrzymane zaś wskaźniki denudacji są niższe od przeciętnych dla Wyżyn Polskich i porównywalnie z obszarami Niżu Środkowoeuropejskiego. Wpływa na to stosunkowo mała rozpuszczalność większości skał w podłożu, znaczny udział lasów i łąk w dnach dolin oraz małe nasilenie antropopresji (duży udział obszarów chronionych).
Keywords
References
  • Brandt M., 1998: Generation, transport and deposition of suspended and dissolved material – Examples from Swedish rivers, Geografiska Annaler, 72A, 3–4, 273–283.
  • Brański J., 1968: Oznaczanie ilości unosin metodą wagową bezpośrednią przy użyciu sączków, Prace Państwowego Instytutu Hydrologii i Meteorologii, 13–21.
  • Buraczyński J., 1997: Roztocze (budowa – rzeźba – krajobraz), Wyd. Zakład Geografii Regionalnej UMCS, Lublin.
  • Ciupa T., 1991: Współczesny transport fluwialny w zlewni Białej Nidy, Wyd. WSP, Kielce.
  • Janicki G., Kociuba W., Rodzik J., Zgłobicki W., 2010: Ekstremalne procesy geomorfologiczne we wschodniej części Wyżyn Polskich – warunki występowania i oddziaływanie na rzeźbę. Prace i Studia Geograficzne, 45, 11–28.
  • Kaszewski B.M., 2008: Warunki klimatyczne Lubelszczyzny, Wyd. UMCS, Lublin.
  • Kostrzewski A., Mazurek M., Zwoliński Z., 1994: Dynamika transportu fluwialnego jako odbicie funkcjonowania systemu zlewni, Wyd. Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich, Poznań.
  • Markowicz M., Pulina M., 1979: Ilościowa półmikroanaliza chemiczna wód w obszarach krasu węglanowego, Wyd. Uniwersytet Śląski, Katowice.
  • Maruszczak H., Rodzik J., Świeca A., 1992: Denudacja mechaniczna i chemiczna we wschodniej części pasa wyżyn południowopolskich. In: System denudacyjny Polski. Wyd. PAN, Wrocław, Prace Geograficzne, 155, 105–131.
  • Meybeck M., Laroche L., Dürr H.H., Syvitski J.P.M., 2003: Global variability of daily total suspended solid and fluxes in rivers, Global and Planetary Changes, 3, 65–93.
  • Michalczyk Z., 1986: Warunki występowania i krążenia wód na obszarze Wyżyny Lubelskiej i Roztocza, Wyd. UMCS, Lublin.
  • Rodzik J., Ciupa T., Janicki G., Kociuba W., Tyc A., Zgłobicki W., 2008: Współczesne przemiany rzeźby Wyżyn Polskich. In: (eds.) A. Kotarba, A. Kostrzewski, K. Krzemień, L. Starkel, Współczesne przemiany rzeźby Polski, Wydawnictwo Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej, Kraków, 165–228.
  • Rodzik J., Furtak T., Maciejewska E., Stępniewska S., Stępniewski K., 2007: Zróżnicowanie transportu fluwialnego na obszarze Roztoczańskiego Parku Narodowego w latach 1998–2003, In: Obieg wody w środowisku naturalnym i przekształconym, Wyd. UMCS, Lublin, 445–451.
  • Rodzik J., Janicki G., 2003: Local downpours and their erosional effects, Papers on Global Change IGBP, 10, 49–66.
  • Rodzik J., Janicki G., Zagórski P., Zgłobicki W., 1998: Deszcze nawalne na Wyżynie Lubelskiej i ich wpływ na rzeźbę obszarów lessowych, Dokumentacja Geograficzna, 11, 45–68.
  • Rodzik J., Stępniewski K., 2008: Discharge and fluvial transport in two catchments of the Roztocze Region (SE Poland), Quaestiones Geographicae ser. A, Physical Geography, 27A, 2, 95–103.
  • Rodzik J., Zgłobicki W., Furtak T., 2009: The impact of snowmelt and heavy rainfall runoff on the erosion rates in a gully system (Lublin Upland, Poland), Earth Surface Processes and Landforms, 34, 1938–1950.
  • Smolska E., 1996: Funkcjonowanie systemu korytowego w obszarze młodoglacjalnym na przykładzie górnej Szeszupy (Pojezierze Suwalskie), Wyd. Wydz. Geogr. i Stud. Reg. UW, Warszawa.
  • Stępniewska S., Stępniewski K., 2008: Variability of fluvial transport of the upper Wieprz River, Annals of Warsaw University of Life Sciences – SGGW Land Reclamation, 39, 59–68. Świeca A. (ed.), 2004: Przyrodnicze uwarunkowania dynamiki obiegu wody i natężenia transportu fluwialnego w zlewni górnego Wieprza, Wyd. UMCS, Lublin.
  • Świeca A., 1998: Wpływ czynników antropogenicznych na rzeczny odpływ roztworów i zawiesin na międzyrzeczu Wisły i Bugu, Wyd. UMCS, Lublin.
  • Świeca A., Kociuba W., 2007: Environmental determinations of the character and intensity of fluvial transport in the uplands areas of Central Eastern Poland, Quaestiones Geographicae, 26A, 67–75.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.ojs-doi-10_17951_b_2014_69_1_49
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.